Ο λόγος αυτός εκφωνήθηκε από το συνταξιούχο Λυκειάρχη και συγγραφέα κ. Φώτη Βαρέλη, στις 7 Μαρτίου 1988, στο Εθνικό Θέατρο Ρόδου, με την ευκαιρία του εορτασμού της επετείου των 40 χρόνων από την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στη μητέρα Ελλάδα. Η ιδέα να αναλάβει ο κ. Φώτης Βαρέλης το βάρος της ευθύνης του πανηγυρικού της μεγάλης ημέρας γεννήθηκε στη Βιβλιοθήκη, όταν συζητώντας για τον επικείμενο λαμπρό εορτασμό των 40χρονων της Ενσωμάτωσης, που θα γινόταν παρουσία μάλιστα του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, ρίχτηκε η ιδέα να εκφωνήσει τον πανηγυρικό ο Φώτης Βαρέλης. Η Νομαρχία δέχθηκε με χαρά την πρόταση. Ο Φώτης Βαρέλης συνέχιζε να έρχεται κάθε πρωί στη Βιβλιοθήκη, να ασχολείται με τις διορθώσεις του βιβλίου του όχι όμως με τον πανηγυρικό.

    Μια εβδομάδα περίπου πριν από την εκδήλωση, όταν η Νομαρχία, τηρώντας το πρωτόκολλο, ζήτησε το κείμενο του λόγου, μια και έτσι είθισται σ' αυτές τις περιπτώσεις, να τίθεται δηλαδή, υπόψη του κ. Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, εκ των προτέρων ο λόγος. Η απάντηση του κ. Βαρέλη ήταν, ότι κείμενο δεν υπάρχει, ίσως κάποιος σκελετός, κι αυτό θα είναι το μυστικό της επιτυχίας, δηλαδή το αυθόρμητο, το γνήσιο, το αληθινό.

    Πράγματι η εντύπωση που προκάλεσε η, σχεδόν εκτός χειρογράφου ομιλία του κ. Φώτη Βαρέλη, ήταν μεγάλη, μάλιστα ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας ζήτησε να του σταλεί αντίγραφο του πανηγυρικού. Τη λύση έδωσε ένα φορητό μαγνητόφωνο και το βίντεο της εκδήλωσης. Ο πανηγυρικός πέρασε και στην έντυπη μορφή, για να τον διαβάζουμε και να μας συγκινεί, ιδίως όταν καταλήγει:

    "Αυτό ήταν το σημερινό μας μάθημα. Για το παρελθόν και τις αρετές των προγόνων μας. Όσο για το μέλλον τούτα τα δυο, θα ζητήσω 30 δευτερόλεπτα να σας πω. Και θέλω βίντεο να κρατηθούν.

        Το ένα είναι: Προσέξετε την ελευθερία μας. Είναι η πρώτη ύλη της ευδαιμονίας του ανθρώπου και ζητάει: Αυτογνωσία, αυτοπειθαρχία, σεβασμό και τιμιότητα στην εργασία μας,. Ζητάει αγάπη, ανθρωπιά και δικαιοσύνη.

        Το δεύτερο είναι: Προσέξετε τη γλώσσα μας γιατί:
Τίποτε άλλο, πιο ακριβό από τη γλώσσα, δεν κληρονομήσαμε από τους πατεράδες μας. Και τίποτε άλλο, πιο ακριβό από τη γλώσσα, δεν πρόκειται να δώσουμε κληρονομιά στα παιδιά μας. Σ' όλη της την πορεία. Από τις πρώτες της πηγές μέχρι σήμερα. Μέχρι το κάθε σήμερα. Όχι κομμένη από κάποιο σημείο και ύστερα γιατί θα ξεραθεί.
Από κει αντλούμε την ιστορία μας, από κει αντλούμε τις δυνάμεις του έθνους μας, τις δυνάμεις μας"

    Όπως προαναφέραμε ο πανηγυρικός προκάλεσε μεγάλη εντύπωση, η συγκίνηση ήταν έκδηλη στα πρόσωπα όλων, τα μάτια βούρκωσαν. Στα φύλλα των τοπικών εφημερίδων διαβάζουμε, τις επόμενες ημέρες:
    " Να μεταδοθεί από το ραδιοσταθμό η ομιλία Βαρέλη, έχει μεγάλο ενδιαφέρον" κι ακόμα "Συναρπαστική η ομιλία του κ. Φώτη Βαρέλη. Συγκινήθηκε ο κ. Σαρτζετάκης, ο οποίος αγκάλιασε τον κ. Βαρέλη και μάλιστα του ζήτησε να του στείλει την ομιλία του, ενώ παράλληλα τον προσκάλεσε στο επίσημο γεύμα που δόθηκε λίγο αργότερα. Ανάλογες ήταν και οι εκδηλώσεις από τον αντιπρόεδρο της Κυβερνήσεως κ. Γιάννη Χαραλαμπόπουλο, ο οποίος βαθύτατα συγκινημένος αγκάλιασε τον κ. Βαρέλη. Ο ομιλητής δέχθηκε επίσης τα συγχαρητήρια και το θαυμασμό όλων των επισήμων και εκατοντάδων παλαιών μαθητών του, οι οποίοι τον αγκάλιαζαν και τον φιλούσαν. Ήταν ίσως η πιο συγκινητική και η πιο εντυπωσιακή εκδήλωση για την επέτειο της Ενσωμάτωσης."

    Το πλήρες κείμενο της ομιλίας έχει ως παρακάτω και το προσφέρουμε στους αναγνώστες της Δημόσιας Βιβλιοθήκης και σε όλους τους Έλληνες, εντός Ελλάδος, αλλά κυρίως στους απόδημους αδελφούς μας, σαν παρακαταθήκη των ιδανικών της φυλής μας, τιμώντας έτσι την ιστορική για τα Δωδεκάνησα επέτειο, αλλά και το σοφό μας δάσκαλο Φώτη Βαρέλη, που σήμερα σε ηλικία 92 ετών, ζει και μακροημερεύει. Ακμαίος, παραγωγικός και πάντα πιο σοφός.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΓΓΕΛΗΣ
ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ